Chính sách phát triển AI của một số nước trên thế giới

(29/05/2018)
Đứng trước sức mạnh vượt trội của Mỹ và tham vọng lớn của Trung Quốc, trong 1-2 năm gần đây, từ đầu năm 2018 các nước có trình độ công nghệ phát triển cao ồ ạt đưa các chính sách, chương trình lớn thúc đẩy phát triển AI.
 Sau đây là khái quát về các chính sách phát triển AI của một số nước trên thế giới:

- Nước Anh: Ngày 26/4/2018, chính phủ Anh công bố chính sách liên kết với các đối tác ở châu Âu, Mỹ, Nhật Bản cùng tài trợ 1 tỷ bảng Anh đầu tư nghiên cứu AI ở Anh (trong đó chính phủ Anh đầu tư 700 triệu, tư nhân đầu tư 300 triệu). Mục tiêu đến 2025 sẽ đào tạo 1.000 tiến sĩ chuyên ngành AI, tập trung hỗ trợ 2 trường đại học hàng đầu về AI là Cambridge và Oxford; đào tạo 8.000 chuyên gia khoa học máy tính làm giáo viên các trường phổ thông cấp 2 của Anh. Một trong các trọng tâm nghiên cứu của Anh là tạo ra một khuôn khổ chung về đạo đức trong phát triển và triển khai các hệ thống AI.

- Liên minh châu Âu (EU): Báo cáo ngày 25/4/2018 của Ủy ban châu Âu cho biết mong muốn tổng đầu tư của  khối công và tư đạt ít nhất 24 tỷ USD (20 tỷ euro) giai đoạn 2018-2020 cho phát triển AI để duy trì năng lực cạnh tranh và tránh chảy máu chất xám. Theo đánh giá, năm 2016, khối tư của EU có tổng đầu tư cho AI đạt 2,4-3,2 tỷ euro (châu Á gần 10 tỷ euro, Mỹ đạt 18 tỷ euro). Phó Chủ tịch EU, ông Andrus Ansip ví von “giống như tầm quan trọng trong quá khứ của động cơ hơi nước và điện, AI đang chuyển đổi thế giới của chúng ta”. Năm 2018, thông qua Quỹ “EU Horizon 2020”, Ủy ban sẽ đầu tư 1,8 tỷ USD (1,5 tỷ euro) cho nghiên cứu AI.

- Nước Pháp: Tháng 3/2018, chính phủ Pháp công bố chiến lược phát triển AI quốc gia với mục tiêu đưa Pháp trở thành “AI hub” của khu vực. Tổng thống Macro nhận định rằng, AI sẽ tạo đột phá trong tất cả các mô hình kinh doanh khác nhau. Bản báo cáo về AI của chính phủ đánh giá: “Mỹ và Trung Quốc đang ở tuyến đầu công nghệ AI, trong khi Canada, Anh và nhất là Israel đang nắm những vị trí quan trọng trong hệ sinh thái AI đang nổi lên. Pháp và châu Âu có thể đã bị xem là “thuộc địa số” (cybercolonies) trong nhiều lĩnh vực”. Pháp sẽ đầu tư 1,8 tỷ USD (1,5 tỷ euro) cho nghiên cứu AI đến năm 2022. Pháp có niềm tin lớn vào lực lượng nhân tài nghiên cứu khoa học AI của mình vì có nhiều công ty công nghệ lớn trên thế giới đều đã mở các trung tâm nghiên cứu AI ở Pháp. Chính phủ Pháp sẽ đẩy mạnh dữ liệu mở của cả khối công và tư để tạo môi trường cho AI phát triển, nhất là các công ty start-up; quan tâm đến vấn đề đạo đức của AI, đảm bảo các bộ dữ liệu huấn luyện AI có ít sự thiên vị nhất.

- Tại Canada:  Tháng 3/2017 đã cam kết đầu tư 125 triệu USD cho nghiên cứu AI. Mặc dù các trường đại học của Canada khá nổi tiếng về nghiên cứu AI nhưng có nhiều lo ngại rằng mức đầu tư như vậy chỉ như “muối bỏ bể” nếu muốn theo kịp Anh, Trung Quốc.

- Nhật Bản: AI đang nổi lên thành chủ đề trọng tâm nhất của chính phủ Nhật bản và khối tư nhân. Kế hoạch nghiên cứu khoa học và công nghệ lần thứ 5 (2016-2020) đã đặt ra mục tiêu Nhật Bản phải dẫn đầu chuyển đổi từ “Công nghiệp 4.0” sang “Xã hội 5.0” – nơi mà mọi khía cạnh của xã hội (không chỉ sản xuất và các ngành công nghiệp) được chuyển đổi bởi ICT. Tháng 4/2016, chính phủ Nhật thành lập Hội đồng Chiến lược công nghệ AI để xây dựng lộ trình phát triển và thương mại hóa AI. Nhật Bản ưu tiên ứng dụng AI để tăng năng suất (vì tỷ lệ già hóa dân số ngày càng cao), giao thông và y tế. Tháng 5/2017, Nhật Bản đã công bố Chiến lược phát triển công nghệ AI: ưu tiên nghiên cứu và phát triển (R&D) tập trung các lĩnh vực như năng suất, giao thông, y tế và chăm sóc sức khỏe. Chiến lược khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp, chính phủ và giới khoa học để thúc đẩy nghiên cứu AI; nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực làm việc với AI. Nhật Bản cũng công bố Chiến lược tái sinh Nhật Bản 2017, trong đó nêu cụ thể việc thúc đẩy phát triển AI cho y tế từ xa, xe tự lái nhằm đối phó với áp lực thiếu công nhân trong ngành logistic. Ngân sách năm 2018 của chính phủ đầu tư cho AI là 77,04 tỷ yên (hơn 700 triệu USD), mặc dù cao hơn 30% so với năm 2017, vẫn bị coi là không thấm tháp gì so với đầu tư của Mỹ và Trung Quốc.

- Hàn Quốc: Mặc dù nổi tiếng về công nghiệp ICT nhưng trước năm 2016, Hàn Quốc đầu tư không nhiều vào AI vì luật bảo vệ thông tin cá nhân của Hàn Quốc rất chặt chẽ nên các công ty Hàn Quốc không có đủ dữ liệu lớn cho phát triển AI. Theo số liệu thống kê chính thức, năm 2015, Hàn Quốc chiếm 3,2 % thị phần thị trường AI toàn cầu. Sự kiện lịch sử năm 2016, khi kỳ thủ cờ vây số 1 thế giới người Hàn Quốc Lee Se-dol thua Alpha Go - phần mềm AI chơi cờ vây của Google ngay tại Seoul đã gây sốc cho nhiều người Hàn Quốc. Chính phủ Hàn Quốc nhận ra tiềm năng to lớn của AI và ngay lập tức công bố bố khoản đầu tư 1.000 tỷ won (863 triệu USD) cho nghiên cứu phát triển AI trong giai đoạn 2016-2020, tăng 55% hằng năm so với giai đoạn trước. Tiếp theo chính phủ sẽ thành lập một trung tâm nghiên cứu quốc gia hàng đầu về AI tập hợp sự tham gia của các công ty: Samsung, LG Electronics, SKT, KT, Naver và Huyndai Motor, mỗi công ty có kế hoạch đầu tư 3 tỷ won xây viện nghiên cứu. Sau khi các công ty thành lập các viện nghiên cứu, chính phủ sẽ cung cấp hỗ trợ tài chính cho các dự án nghiên cứu AI trọng điểm. Tháng 2/2017, Bộ Khoa học, ICT và Hoạch định tương lai đã công bố kế hoạch chuẩn bị cho Hàn Quốc có những tiến bộ vượt bậc về công nghệ AI.

- Israel: Với danh tiếng quốc gia khởi nghiệp, năm 2017, Israel là quốc gia được xếp thứ 3 thế giới về chỉ số cạnh tranh toàn cầu. Năm 2017, các công ty start-up công nghệ của Israel tiếp tục thu hút tới 5,24 tỷ USD của các nhà đầu tư, tăng 9% so với năm 2016, trong đó có khoảng 20% đầu tư trực tiếp vào các công ty chuyên về AI. Đáng chú ý là xu hướng gia tăng đầu tư của Trung Quốc vào các công ty công nghệ Israel giai đoạn 2013-2017, đạt khoảng 600 triệu USD năm 2017. Năm 2016, CB Insight đã đưa 7 công ty của Israel vào danh sách những công ty AI tiềm năng nhất thế giới. 430 công ty start-up về AI của Israel có giá trị khoảng 3,5 tỷ USD.

- Ấn Độ:  Mặc dù có nguồn nhân lực phần mềm đông đảo, chất lượng cao nhưng Ấn Độ được xem là chậm hơn trong cuộc đua về AI với láng giềng Trung Quốc. Ngay sau khi Trung Quốc công bố tham vọng phát triển AI, tháng 8/2017, Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ đã thành lập Nhóm đặc biệt (Task Force) về AI nhằm chuyển đổi nền kinh tế Ấn Độ. Sau một thời gian nhóm đặc biệt này đã công bố báo cáo đánh giá toàn diện về AI đối với Ấn Độ, trong đó chỉ ra 10 lĩnh vực trọng tâm: sản xuất, công nghệ tài chính (fintech), y tế, nông nghiệp, hỗ trợ người khuyết tật, an ninh quốc gia, môi trường, dịch vụ công, bán lẻ & quan hệ khách hàng, giáo dục. Đầu năm 2018, NITI Aayog (Học viện quốc gia chuyển đổi Ấn Độ) cho biết sẽ xây dựng chương trình quốc gia phát triển AI, CPS (các hệ thống vật lý-ảo trong sản xuất thông minh) và 5G. Bộ trưởng Tài chính cho rằng, các chương trình quốc gia như Start Up India, Make in India  Digital India sẽ giúp Ấn Độ trở thành xã hội số và tri thức. Chính phủ sẽ tăng gấp đôi ngân sách năm 2018-2019 cho chương trình Digital India 30,7 tỷ Rs (408 triệu USD).

- Singapore: Tháng 5/2017, chính phủ Singapore công bố “Chương trình quốc gia phát triển AI” với khoản đầu tư 150 triệu USD trong 5 năm nhằm tăng cường năng lực nền kinh tế số tương lai của đảo quốc. Cơ quan nghiên cứu quốc gia (NRF) thiết lập cổng AI.SG làm nơi hợp tác giữa các cơ quan chính phủ, trường đại học, viện nghiên cứu, nhà đầu tư, doanh nghiệp, start-up… thúc đẩy phát triển AI. AI.SG (nay là AI Singapore) có 3 nhiệm vụ chính: (1) Ứng dụng AI để giải quyết những thách thức chủ yếu đang ảnh hưởng đến xã hội và các ngành công nghiệp (ví dụ: giảm tắc nghẽn giao thông, chăm sóc sức khỏe khi già hóa dân số…); (2) Tăng cường năng lực nghiên cứu chuyên sâu để bắt kịp làn sóng đổi mới sáng tạo khoa học tiếp theo; (3) Mở rộng sự chấp nhận và ứng dụng AI trong các ngành công nghiệp (tăng năng suất lao động, tạo ra sản phẩm mới, dịch thuật, thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu…).

- Nga: Tháng 9/2017, Tổng thống Putin đã so sánh công nghệ AI có tầm quan trọng như công nghệ hạt nhân. Ông bình luận “AI là công nghệ tương lai của loài người. Nước nào dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực này sẽ trở thành bá chủ thế giới”. Tuy nhiên, đầu tư hằng năm của chính phủ cho AI còn khiêm tốn, chỉ 700 triệu rub (12,5 triệu USD). Thậm chí nếu khối tư nhân tăng đầu tư lên 28 tỷ rub (500 triệu USD) vào năm 2020 thì vẫn chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với Mỹ và Trung Quốc. Đầu tư của chính phủ cho nghiên cứu AI sẽ tăng trong những năm tới nhưng chỉ tập trung ứng dụng AI trong quân sự nhằm tránh tụt hậu về công nghệ quân sự với Mỹ và các quốc gia phát triển.

- Các tiểu vương quốc Ả rập t nhất (UAE): Tháng 10/2017, UAE trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực Trung Đông ban hành Chiến lược của UAE cho AI (tháng 9/2017, UAE ban hành Chiến lược của UAE cho CMCN 4.0), tập trung phát triển và ứng dụng AI trong 9 lĩnh vực: vận tải (giảm chi phí vận hành), y tế, vũ trụ, năng lượng tái tạo, nước, công nghệ, giáo dục, môi trường và giao thông (giảm tai nạn và tắc nghẽn). Chiến lược AI góp phần thực hiện tầm nhìn đưa UAE thành quốc gia tốt nhất thế giới vào năm 2071 (UAE Centennial 2071). Một số mục tiêu chiến lược AI vào năm 2030: tăng 14% GDP, tiết kiệm 50% chi phí giao dịch hằng năm của chính quyền, giữ vững kinh tế 90% trước các khủng hoảng tài chính. UAE là quốc gia đầu tiên trên thế giới bổ nhiệm ông Omar Bin Sultan Al Olama, 27 tuổi, trở thành Bộ trưởng Trí tuệ nhân tạo. Vai trò chính của Bộ Trí tuệ nhân tạo và đầu tư các công nghệ và công cụ AI tiên tiến trong các lĩnh vực và tăng cường hiệu quả hoạt động của chính quyền; phối hợp với Bộ Giáo dục, Bộ Đại học và Nghiên cứu Khoa học để đưa AI vào chương trình học quốc gia; xây dựng và triển khai luật pháp về AI.

- Việt Nam: từ năm 2014, công nghệ AI đã được đưa vào danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển tại Quyết định số 66/2014/QĐ-TTg ngày 25/11/2014 của Thủ tướng Chính phủ. Tiếp đó, Chỉ thị 16/CT-TTg ngày 04/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CMCN 4.0) đã xác định công nghệ AI là một trong các công nghệ đột phá, mũi nhọn của cuộc CMCN 4.0, cần tổ chức triển khai nghiên cứu nhưng chưa có những nội dung cụ thể thúc đẩy phát triển AI. Nghị quyết phiên họp Chính phủ tháng 3/2018 đã đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu, đánh giá tác động và xây dựng Chiến lược quốc gia về cuộc CMCN 4.0. Hy vọng rằng, trong quá trình xây dựng Chiến lược, công nghệ AI sẽ được đánh giá, nghiên cứu kỹ lưỡng để hình thành những chiến lược, lộ trình, giải pháp cụ thể phát triển và ứng dụng AI phù hợp nhất với thực tế và tiềm năng của Việt Nam. Những năm gần đây, các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp ICT đã thực hiện nhiều nghiên cứu và ứng dụng AI trong thực tế như nhận dạng hình ảnh (camera giao thông, an ninh), xử lý ngôn ngữ tiếng Việt, xe tự lái, lọc tin nhắn rác, đảm bảo an toàn thông tin… Một số công ty thành lập các trung tâm chuyên nghiên cứu AI, thiết lập AI platform với những mô-đun chuẩn sẵn có để hình thành hệ sinh thái AI cho các bên tham gia cùng phát triển… Nhiều công ty start-up về AI mới hình thành có những sản phẩm khá hứa hẹn, đặc biệt có sự tham gia của những nhân tài AI người Việt được đào tạo bài bản ở các nước mạnh về AI. Theo đánh giá năm 2017 về mức độ chấp nhận công nghệ AI vào các ngành của các nước ASEAN, lĩnh vực công nghệ cao và viễn thông của Việt Nam có mức độ chấp nhận AI tương đối cao, tiếp theo là các dịch vụ tài chính, truyền thông và giải trí, bán lẻ, y tế. Tuy nhiên, các ngành khác có mức độ chấp nhận AI khá thấp như sản xuất, vận tải và logistics, giáo dục, xây dựng và vật liệu, du lịch.

Tóm lại, những tiến bộ của AI mà chúng ta được chứng kiến hiện nay chủ yếu thuộc về học máy, học sâu trong những lĩnh vực chuyên ngành riêng biệt (AI hẹp) như xử lý hình ảnh, giọng nói, ngôn ngữ tự nhiên, chơi cờ, dự báo, xe tự lái… Điều kiện cần thiết để phát triển AI là sức mạnh tính toán, thuật toán tiên tiến và nguồn dữ liệu lớn có chất lượng để huấn luyện thuật toán AI. Trong đó, dữ liệu được đánh giá là cực kỳ quan trọng (Nếu AI được ví như tên lửa thì thuật toán là động cơ còn dữ liệu là nhiên liệu đốt của tên lửa). Nguồn nhân lực AI đang thiếu hụt nghiêm trọng dẫn đến cuộc đua tranh giành nhân tài AI đang diễn ra trên toàn cầu. Các nước trên thế giới đều xây dựng chiến lược, chính sách đầu tư lớn nhằm dẫn đầu hoặc tránh tụt hậu trong phát triển và ứng dụng AI, một mặt phát triển và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, sức mạnh quân sự, chính trị, đồng thời cố gắng hạn chế những mặt trái của AI như làm gia tăng mất việc làm, gây hại cho con người (cần chuẩn mực đạo đức AI), gia tăng sự thiên vị và bất bình đẳng trong xã hội, vi phạm dữ liệu cá nhân…Tương lai của thế giới cần được phát triển theo hướng tích cực, tốt đẹp là AI hỗ trợ và cùng làm việc với con người (AI for Good): sẽ có những công việc mới liên quan đến phát triển AI, những công việc mất đi do AI (tự động hóa) phần lớn sẽ là những việc lặp đi lặp lại, những việc thiếu sáng tạo và những việc không cần kỹ năng mềm. Con người sẽ được giải phóng khỏi những công việc đó và tập trung vào phát triển những kỹ năng mang tính “người” nhất như sáng tạo, kỹ năng mềm… và sẽ không có ai bị bỏ lại phía sau (AI for All).

Tổng hợp theo mic.gov.vn


Tin khác