AI giúp xóa bỏ khoảng cách số và xây dựng một xã hội bao trùm

(15/05/2018)
Hiện có sự chênh lệch lớn trong tiếp cận các dịch vụ sức khỏe, giáo dục,… giữa các khu vực trên toàn thế giới. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) hứa hẹn sẽ cách mạng hóa các ngành công nghiệp này và mang lại những cơ hội to lớn để xóa bỏ khoảng cách số đồng thời xây dựng một xã hội bao trùm hơn.

Trong 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Chương trình nghị sự phát triển bền vững 2030 của Liên Hợp Quốc thì mục tiêu số 10 là giảm bất bình đẳng trong mỗi quốc gia và giữa các quốc gia, đặc biệt tập trung vào giảm bất bình đẳng đối với các nhóm dễ bị tổn thương nhất trên thế giới. Theo một báo cáo của Hiệp hội các nhà khai thác di động toàn cầu (GSMA), mặc dù 80% dân số tại các nước đang phát triển sở hữu 1 điện thoại di động, thậm chí, số lượng điện thoại thông minh tại các khu vực đang phát triển còn nhiều hơn số lượng người trưởng thành, nhưng vẫn còn hơn 1,7 triệu nữ giới không sở hữu chiếc điện thoại nào. .

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, sự xuất hiện và gia tăng của các ứng dụng và dịch vụ số hóa, điều này phần nào được thay đổi. Các ứng dụng ngân hàng di động như M-PESA tại Kenya hay nền tảng chia sẻ xe Go-Jek tại Indonesia,… đã giúp người dân tại các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa dễ dàng tiếp cận các dịch vụ mới và hưởng lợi từ chúng. Ngoài ra, các phương thức như tin nhắn hay các nền tảng mạng xã hội cho phép mọi người liên lạc, trao đổi thông tin với nhau dễ dàng với chi phí rẻ hơn nhiều so với điện thoại. Hiện có 200 triệu người sử dụng WhatsApp tại Ấn Độ, trong khi 16 triệu người Nigerian ghé thăm Facebook mỗi tháng. Công nghệ đang dần xóa nhòa khoảng cách giữa nông thôn với thành thị cũng như giữa các quốc gia trên thế giới.

Các giải pháp AI giải quyết các thách thức toàn cầu

Việc số hóa các hoạt động sản xuất – kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp đã tạo ra những bộ dữ liệu khổng lồ, cần thiết cho các giải pháp và ứng dụng AI. Cùng với đó là sự kết hợp của sức mạnh điện toán và dữ liệu lớn, nhờ đó các nhà khoa học dữ liệu và các kỹ sư đã phát triển ra những giải pháp và ứng dụng AI có thể xử lý các vấn đề phức tạp, qua đó giúp thu hẹp khoảng cách số và xây dựng một xã hội bao trùm. Ví dụ, ứng dụng “bản đồ thảm họa” cho phép các tổ chức cứu trợ thực hiện nhiệm vụ nhanh chóng hơn trong các trường hợp khẩn cấp, đồng thời giúp chính phủ các nước phân bổ nguồn lực tại những nơi cần thiết nhất.

Trong cuộc chiến chống Ebola tại Sierra Leone năm 2014, hãng IBM Research đã triển khai một nền tảng cộng đồng cho người dân địa phương để truyền đạt trải nghiệm của họ tới các quan chức chính phủ. Sử dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên, nền tảng đã cho phép các chính phủ thiết kế lại và triển khai nhiều chiến dịch chống dịch bệnh nhắm mục tiêu hiệu quả hơn.Ở Rwanda, các nhà nghiên cứu đã sử dụng siêu dữ liệu từ mạng di động để xây dựng các bản đồ phân bổ của cải theo địa lý với độ phân giải, đây là một phương pháp hữu ích trong bối cảnh không có dữ liệu điều tra dân số hoặc điều tra hộ gia đình gần đây nhằm cho phép các tổ chức viện trợ triển khai các chương trình của họ tại nơi mà thậm chí chúng ta không biết các nhu cầu hiện có.

Sáng kiến Responsible AI của Accenture đang phối hợp với Hiệp hội người mù Ấn Độ phát triển các giải pháp tiếp cận nguồn nhân lực, trong khi Google.org đang làm việc với Pratham để sử dụng API trí tuệ nhân tạo của mình để mở rộng số lượng sách điện tử có giá trị cho trẻ em bằng tiếng mẹ đẻ.

Tích hợp khả năng của con người vào các giải pháp AI

Cơ hội lớn nhất và hầu hết chưa được khám phá để AI thu hẹp khoảng cách số là tích hợp khả năng của con người vào các giải pháp AI. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO) khuyến cáo cần một cán bộ khuyến nông trên 400 nông dân. Tuy nhiên, ở châu Phi, trung bình chỉ có một cán bộ khuyến nông trên 3.000 nông dân. Trong khi đó, cán bộ khuyến nông đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình chuyển đổi nông nghiệp tại Mỹ và có thể có ảnh hưởng tương tự tại các nước đang phát triển.

Bởi vậy, tại châu Phi, do số lượng cán bộ khuyến nông không thể tăng thêm trong thời gian ngắn nên việc tăng cường khả năng của con người với sức mạnh AI có thể giúp họ hỗ trợ nhiều nông dân hơn, nhằm đạt được hiệu quả, năng suất tốt hơn.

AI giải quyết sự thiếu hụt nhân viên y tế

Tương tự, trong chăm sóc sức khỏe, việc thiếu hụt nhân viên y tế tại các khu vực đang phát triển ngày càng trở nên trầm trọng hơn. Báo cáo của Tạp chí Y khoa Anh cho thấy dưới 3% số chuyên gia y tế toàn cầu có mặt tại khu vực hạ Sahara của châu Phi, mặc dù khu vực này chiếm 24% gánh nặng bệnh tật của thế giới.

Ở Nam Á, mật độ bác sĩ được đào tạo là 0,7 người/1000 dân, hầu hết đều tập trung ở các khu vực đô thị và thị trấn. Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có 57/192 quốc gia trên thế giới thiếu hụt nhân viên y tế, tương đương với thiếu hụt 2,4 triệu bác sĩ và y tá. Dựa trên những tiến bộ của AI trong y học như “bác sĩ” di động, phòng học ảo, AI có thể giúp giải quyết vấn đề thiếu hụt đội ngũ, nhân viên chăm sóc sức khỏe và tạo ra một xã hội bao trùm.

Triển khai AI và vấn đề đạo đức

Trí tuệ nhân tạo có khả năng đẩy nhanh việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), song cũng đặt ra một loạt thách thức phức tạp, trong đó có những vấn đề về đạo đức, nhân quyền và rủi ro an ninh. Trong đó, đạo đức trong AI là vấn đề rất được quan tâm hiện nay, bởi nếu những tiến bộ công nghệ không được quản lý tốt, nó sẽ có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách số và trầm trọng thêm tình trạng mất bình đẳng hiện nay. Đặc biệt, làm việc với các nhóm dễ bị tổn thương nhất trên thế giới, vấn đề đạo đức và minh bạch khi thực thi các công nghệ AI càng cần được chú trọng.

Thực tế, ảnh hưởng của công nghệ đối với xã hội được quyết định bởi hành động của con người, chứ không phải bởi các cỗ máy. Công nghệ tồn tại là để con người khai thác và sử dụng vì lợi ích của tất cả mọi người. Trong nhiều hệ thống, các kỹ sư lựa chọn những đặc trưng của dữ liệu và các thuật toán để xây dựng mô hình. Mặc dù máy móc không thiên vị, nhưng mã hay các phương trình có thể bao gồm các giả định phản ánh những thành kiến tiềm ẩn của người viết. Do đó cần xây dựng một khuôn mẫu bằng cách loại bỏ sự thiên vị ra khỏi phương trình, từ đó đảm bảo sự công bằng tuyệt đối trong những công việc sẽ cần tới sự giúp sức của AI.

Ngoài ra cũng cần phải chú ý đến những thách thức thực tế xung quanh việc triển khai AI. Ví dụ: Tại hầu hết các khu vực của châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh, luật bảo vệ dữ liệu vẫn đang trong quá trình xây dựng, do đó những người làm việc trong lĩnh vực AI phải cẩn thận thông báo cho mọi người về dữ liệu nào họ đang sử dụng, cách phân tích dữ liệu và các giả định cơ bản cho thông tin thu thập được từ dữ liệu.

Nhìn chung, cho dù có những hạn chế nhất định, các ứng dụng AI vẫn cung cấp những cơ hội to lớn để thu hẹp khoảng cách số và tạo ra một xã hội bao trùm hơn. Quan trọng nhất, đối với các nhà khoa học và những người làm việc trong lĩnh vực AI, chúng ta phải tự chịu trách nhiệm về đạo đức và giám sát việc thực thi các ứng dụng AI để đảm bảo ngày mai tốt hơn ngày hôm nay.

Theo ictvietnam

Tin khác