Tràn lan nạn buôn bán thông tin cá nhân

(25/12/2017)
Tình trạng công khai mua bán thông tin cá nhân (TTCN) dù bị nghiêm cấm vẫn ngang nhiên diễn ra từ nhiều năm nay. Trong khi đó, những vướng mắc về pháp lý, cộng thêm việc thiếu chế tài mạnh để xử phạt đã khiến cuộc chiến chống lại vấn nạn này không mang lại kết quả như mong đợi.
 Thông tin bị bán trôi nổi

Muốn tìm mua TTCN, chỉ cần gõ từ khóa "danh sách khách hàng" trên trang tìm kiếm Google, lập tức có ngay hàng chục địa chỉ trang điện tử hoặc tài khoản Facebook rao bán đủ loại danh sách TTCN khác nhau. Những danh sách này được phân loại rất cặn kẽ để tiện sử dụng, từ dạng tổng hợp như tập thông tin 50 nghìn người có thu nhập hơn 20 triệu đồng sống tại TP Hồ Chí Minh hay hai nghìn người gửi tiết kiệm hơn bốn tỷ đồng tại Hà Nội, hoặc chi tiết hơn như 171 khách hàng sống tại chung cư M5 đường Nguyễn Chí Thanh (quận Ðống Ða, Hà Nội), danh sách phụ huynh học sinh có thu nhập cao của Trường tiểu học Ðền Lừ (quận Hoàng Mai, Hà Nội),… Mức giá của những danh sách này dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, tùy theo số lượng khách hàng, mức độ cập nhật cũng như tầm quan trọng của thông tin. Tựu trung, thông tin tương đối đầy đủ về một cá nhân có giá rất rẻ, chỉ vài chục đồng.

Tra cứu trên google với cụm từ “mua bán data khách hàng” có thể bạn sẽ bất ngờ khi dễ dàng tìm thấy hàng chục trang web rao bán thông tin cá nhân trên mạng internet, chỉ cần bỏ ra vài triệu đồng là người có nhu cầu có ngay được danh sách khách hàng mong muốn mua tại các trang mạng này, từ họ tên, địa chỉ, số điện thoại, thậm chí là tình trạng hôn nhân, hay mức lương, tất cả các thông tin cơ bản của người dân đều được liệt kê cụ thể. Tại trang datakhachhang.net có đủ các loại danh sách khách hàng khác nhau như: Danh sách khách hàng bất động sản, danh sách khách hàng phụ huynh học sinh, danh sách khách hàng thu nhập cao, khách hàng gửi tiết kiệm tại ngân hàng…Và khi liên hệ với người tên Nam theo trang web thì được biết mỗi một danh sách có giá khoảng từ 1 triệu đến 20 triệu đồng tuỳ từng loại và số lượng thông tin. Không ai nghĩ thông tin cá nhân của mình lại được rao bán công khai trên mạng như vậy, không chỉ thế hậu quả của việc bị lộ lọt thông tin cá nhân lại rất khó lường. Đơn giản nhất là chủ số điện thoại đó sẽ bị quấy rối về thời gian, tinh thần khi hằng ngày nhận được vô số tin nhắn rác hay các cuộc gọi quảng cáo, chào mời các dịch vụ khác nhau. Đặc biệt, những cuộc gọi, những tin nhắn rác mang tính lừa đảo ngày càng gia tăng. Đã có rất nhiều trường hợp bị một số máy lạ gọi đến, gọi lại thì chỉ nghe một số thông tin, những câu nói được cài đặt sẵn và khi kiểm tra tài khoản thì bị trừ một số tiền không nhỏ. Và còn nguy hiểm hơn nữa khi mà thông tin của con mình học tại trường nào, khu vực nào cũng được bày bán một cách công khai.

Bổ sung chế tài

Theo các chuyên gia, nạn buôn bán TTCN đã diễn ra từ nhiều năm nay và ngày càng công khai hơn. Ðây là nguồn cơn của vô số phiền toái mà không ít người đang gặp phải, khi liên tiếp bị làm phiền bởi nhiều cuộc gọi điện, tin nhắn "rác" chào mời mua bảo hiểm, mua nhà, thuê gia sư,… Nghiêm trọng hơn, không chỉ thông tin "tĩnh" mà cả thông tin "động" của người dân cũng đang bị rao bán. Cụ thể, gần đây, báo chí đã phanh phui vụ việc thông tin chuyến bay hàng không của hành khách đã được "bán" cho các công ty du lịch, lữ hành, ta-xi để tiện chào mời dịch vụ. Hành vi này có thể gây mất an toàn nghiêm trọng cho người bị mất thông tin.

Căn cứ tại Ðiều 226, Bộ luật Hình sự, việc mua bán, trao đổi, tặng cho, sửa chữa, thay đổi hoặc công khai hóa những thông tin riêng hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác trên mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet mà không được phép của chủ sở hữu thông tin đó sẽ bị phạt tiền từ 10 đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.

Tuy nhiên, căn cứ Thông tư liên tịch số 10/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BTT&TT-VKSNDTC-TANDTC về hướng dẫn áp dụng quy định Bộ luật Hình sự về một số tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông, việc xác định hành vi buôn bán TTCN của các đối tượng lại chưa đủ để cấu thành tội phạm theo Ðiều 226 Bộ luật Hình sự vì rất khó để xác định việc có hay không "gây hậu quả nghiêm trọng". Thực tế, phía cơ quan công an cũng từng lập không ít chuyên án xác minh, điều tra hành vi mua bán TTCN, nhưng do vướng các quy định pháp lý cho nên không thể xử lý hình sự, đành phải chuyển hồ sơ sang cho thanh tra các Sở Thông tin và Truyền thông để xử lý vi phạm hành chính. Bên cạnh đó, Ðiều 7 Luật An toàn thông tin mạng (có hiệu lực từ ngày 1-7-2017) cũng quy định hành vi thu thập, sử dụng, phát tán, kinh doanh trái pháp luật TTCN của người khác; lợi dụng sơ hở, điểm yếu của hệ thống thông tin để thu thập, khai thác TTCN là bị nghiêm cấm. Ðiều 53 Dự thảo Luật An ninh mạng vừa được trình Quốc hội cũng nêu rõ, không được bán hoặc cung cấp TTCN trái pháp luật hoặc chưa được sự đồng ý của người sở hữu thông tin. Tuy nhiên, trong khi Luật An ninh mạng chưa được thông qua, hiện cũng chưa có văn bản quy định chế tài xử lý các hành vi kinh doanh trái pháp luật TTCN theo Luật An toàn thông tin mạng.

Từ thực tế việc mua bán trái phép TTCN đang mang lại nguồn thu bất chính có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, các chuyên gia pháp lý kiến nghị, trước hết cần điều chỉnh, bổ sung luật theo hướng chỉ cần đối tượng có thu lợi bất chính từ việc mua bán trái phép TTCN là đủ cơ sở để xử lý hình sự; đồng thời, đưa ra các chế tài cụ thể với hình phạt tăng nặng nhằm tạo tính răn đe đối với các đối tượng nêu trên. Ngoài ra, có thể khẳng định, nguồn gốc của các TTCN đang được rao bán chắc chắn phải xuất phát từ các doanh nghiệp khi họ thu thập thông tin của khách hàng trong quá trình cung cấp dịch vụ. Do đó, cũng cần có các quy định cụ thể và chế tài để xử lý trách nhiệm của doanh nghiệp nếu phát hiện việc chưa áp dụng các biện pháp bảo vệ thông tin khách hàng tương xứng với mức độ cần thiết.

Theo các chuyên gia bên cạnh lỗi của các doanh nghiệp và một phần lỗi của các cá nhân để lộ lọt thông tin khi tham gia hoạt động trên internet, một nguyên nhân nữa khiến tình trạng mua bán thông tin cá nhân diễn ra rầm rộ là do chế tài chưa nghiêm. Pháp luật hiện hành quy định xử phạt với hành vi mua bán trao đổi các thông tin riêng, thông tin về nhân thân trái phép mức phạt tối đa mới chỉ có 70 triệu đồng theo khoản 5 Điều 66 Nghị định 174/2013/NĐ-CP, trong khi đó theo nghị định 185/2013/ NĐ-CP những đơn vị sử dụng các thông tin cá nhân một cách trái phép làm phiền nhiễu khách hàng chỉ có thể bị xử phạt tối đa là 2 triệu đồng. Những mức xử lý trên so với lợi ích kinh tế các hoạt động này đem lại và những hệ quả của người bị đánh cắp thông tin là quá nhẹ.

Vấn đề này sẽ được hoàn thiện khi luật hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017, có hiệu lực từ ngày 01/1/2018. Tại điều 288 tại bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 có quy định tại điểm b, khoản 1 về hành vi mua bán, trao đổi, tặng cho, sửa chữa, thay đổi hoặc công khai hóa thông tin riêng hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên mạng máy tính, mạng viễn thông mà không được phép của chủ sở hữu thông tin đó có thể bị xử phạt hình sự từ 6 tháng đến 7 năm tù. Trên cơ sở sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, các doanh nghiệp nhà tổ chức cũng cần hoàn thiện hơn nữa hệ thống bảo mật, và đặc biệt người dân cũng cần nâng cao cảnh giác, trong đó đặc biệt cẩn trọng trong việc cung cấp các thông tin liên quan đến nhân thân, nhằm bảo vệ quyền lợi cho chính mình.

Bảo Bình
Tổng hợp


Tin khác